Podtlenek azotu – dlaczego musisz go mieć?
•26 sierpnia 2025•
Pracując na oddziale ratunkowym dedykowanym dzieciom na nowo odkryliśmy gaz rozweselający, czyli podtlenek azotu. Nie jest to w medycynie nic nowego – to jeden z najstarszych używanych anestetyków. Na większości oddziałów ratunkowych próżno go szukać, a szkoda.
Główne zalety N2O to szybki początek działania, łatwość prowadzenia sedacji i krótki czas trwania efektu. Po założeniu maski obserwujemy efekt po około 3 minutach inhalacji. Najczęściej udaje się uzyskać poziom umiarkowanej sedacji, a pacjent pozostaje przytomny i zachowuje swój oddech i odruchy obronne. Daje to dobre warunki do zakładania wenflonów, podawania znieczuleń miejscowych, szycia ran i zakładania opatrunków.
Dziecko trzymane przez 3 osoby do szycia twarzy? Never again.
Prowadzenie takiej sedacji jest łatwe i bezpieczne. Głównym działaniem niepożądanym są nudności i wymioty, jakiekolwiek groźne powikłania są bardzo rzadkie (my się z nimi nie spotkaliśmy). Dużą zaletą jest szybkie ustępowanie sedacji – po zatrzymaniu inhalacji zwykle w ciągu dwóch minut pacjent jest już w pełnym kontakcie.
Najczęstszą wadą jest uzyskiwanie zbyt płytkiej sedacji. Zdarza się, że pacjent pomimo gazu nadal jest zaniepokojony i w pełni przeżywa całość wydarzeń. Niestety zastosowanie N2O wymaga minimum współpracy po stronie pacjenta. Jeśli dziecko spanikuje wcześniej i nie daje założyć sobie maski ani przeprowadzić inhalacji, to także cała sedacja się nie powiedzie. Aby tego uniknąć, często zostawiamy rodziców z maską z N2O i oddalamy się, aby dziecko czuło się pewniej i podchodzimy, gdy gaz już zacznie działać.
A dorośli? W tej grupie także N2O może być przydatny, choć współpraca z dorosłymi jest zwykle dużo prostsza, więc również zysk z użycia gazu jest mniej odczuwalny. Natomiast używaliśmy N2O np. do repozycji stawu barkowego.
To teraz kilka suchych faktów na temat użycia:
- Podtlenek azotu podaje się najczęściej w stężeniu 50–70% w mieszaninie z tlenem, za pomocą maski.
- Sedacja jest banalnie prosta – zakładasz maskę i ustawiasz przepływ minutowy taki, jak potencjalna minutowa objętość oddechowa pacjenta.
- Wieloośrodkowe badania i przeglądy systematyczne potwierdzają bardzo dobry profil bezpieczeństwa podtlenku azotu w sedacji proceduralnej u dzieci, przy zachowaniu odpowiednich standardów monitorowania i kwalifikacji.[1-3][7-9]
- Przeciwwskazania są dość egzotyczne i obejmują: obecność patologicznych przestrzeni gazowych w organizmie takich jak odma opłucnowa lub śródczaszkowa, niedobór witaminy B12, zaburzenia metabolizmu folianów, ciężka niewydolność oddechowa, ciężkie nadciśnienie płucne oraz świeżo przebyte nurkowanie.
Podsumowując, bardzo polecamy gaz rozweselający, wszędzie tam, gdzie wykonujecie nieprzyjemne krótkie procedury. Potrafi to znacznie ułatwić pracę.
Źródła:
- Safety and Efficacy of a Nitrous Oxide Procedural Sedation Programme in a Paediatric Emergency Department: A Decade of Outcomes
Croughan S, Barrett M, O’Sullivan R, Beegan A, Blackburn C. Emergency Medicine Journal : EMJ. 2023; emermed-2022-212931. - High-Concentration Nitrous Oxide for Procedural Sedation in Children: Adverse Events and Depth of Sedation
Babl FE, Oakley E, Seaman C, Barnett P, Sharwood LN. Pediatrics. 2008;121(3):e528-32. - What Works and What’s Safe in Pediatric Emergency Procedural Sedation: An Overview of Reviews
Hartling L, Milne A, Foisy M, et al. Academic Emergency Medicine : Official Journal of the Society for Academic Emergency Medicine. 2016;23(5):519-30. - The Role of Nitrous Oxide in Minor Pediatric Procedures in the Emergency Department: A Systematic Review
Veger ML, van Iterson J, Bakx R, Ridderikhof ML. Journal of Pediatric Surgery. 2024;59(6):1154-1162. - Safety of High-Concentration Nitrous Oxide by Nasal Mask for Pediatric Procedural Sedation: Experience With 7802 Cases
Zier JL, Liu M. Pediatric Emergency Care. 2011;27(12):1107-12. - Analgesic Efficacy of Nitrous Oxide in Adults in the Emergency Department: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials
Xing Y, Zhou L, Yu J, et al. The American Journal of Emergency Medicine. 2022;56:92-99.
